Discussie in De Tijd over betalingsbevel is eigenlijk een valse discussie
14-07-2017
Tomorrowland: wordt de willekeur van de macht het land van morgen?
27-07-2017
Toon alles

Napoleons volksjury op de schop

Minister van Justitie Koen Geens verandert het eeuwenoude assisenproces. Waar vroeger twaalf juryleden werden opgeroepen, zullen voortaan drie beroepsmagistraten en vier juryleden beslissen over de schuldvraag en de strafmaat. Een goede zaak, want een schoenmaker blijft best bij zijn leest. Assisen is belangrijk genoeg om aan professionals over te laten.

Volksjury als machtsinstrument van Napoleon

Historisch gezien is de volksjury heel erg te begrijpen. De Franse Revolutie in 1789 stelde een einde aan de absolute macht van de elite. Voortaan zou het volk op de eerste plaats komen. In dat sentiment wierp men op om ook in rechtszaken de stem van het volk te laten horen. De politieke activist Nicolas Bergasse omschreef het destijds als “faire confiance au peuple qui ne se trompe pas”. Het Hof van Assisen met volksjury was oorspronkelijk Frans, maar werd met Napoleon ook in België geïntroduceerd.

Het idee van een volksjury was niet zuiver idealistisch. Het paste in de slinkse strategie van Napoleon om macht naar zich toe te trekken. Hij wilde met de volksjury zijn staatsstructuur legitimeren. Door het volk deel te laten nemen in overheidstaken, creëerde hij de illusie dat het volk de staat belichaamt. Zijn staat, want ondanks alle hervormingen was Napoleon een zelfverklaarde keizer met een vraatzucht naar macht.

Volksjury als gezichtsverlies voor de beroepsmagistratuur

Ik heb de huidige assisenprocedure altijd ervaren als een desavouering van de beroepsmagistratuur. Want wie anders kan beter oordelen over zware criminele feiten? Het is alsof je thuis een lekkende kraan hebt en de loodgieter belt omdat hij expert is. Maar wanneer je badkamer onderloopt, pik je 12 mensen van de straat om het te repareren.

Op de politierechtbank geven we het vertrouwen aan de rechter. Een medische diagnose laten we over aan een dokter. En het is een piloot die we een vliegtuig laten besturen. Laat een assisenzaak daarom beslechten door een magistraat.

Een assisenzaak is al complex genoeg voor magistraten die er jarenlang voor opgeleid zijn. Laat staan voor mensen die – en zo staat het letterlijk in het wetboek – “in gemoede overtuigd zijn”. De schuldvraag en de strafmaat bij assisen bepalen het verdere leven van de beschuldigde. Dan hebben we nood aan een objectief en rationeel oordeel en niet aan een gemoed of sentiment.

Ik begrijp ook wel mijn collega’s assisenpleiters. Het wordt allemaal wat minder spectaculair. Maar zoals eerder aangetoond: het idee van een volksjury is niet zuiver idealistisch. Spektakel is geen excuus om de beroepsmagistratuur uit te sluiten. Want om Bergasse tegen te spreken: ook het volk kan zich weleens vergissen.

Deze bijdrage werd eerder gepubliceerd door Paul Cools op LinkedIn.
https://www.linkedin.com/pulse/napoleons-volksjury-op-de-schop-ook-het-volk-kan-zich-paul-cools